UZUNKÖPRÜ UÇAĞI
Fotoğraf: Yeşil Bursa Uçağı
Uzunköprü Halkının Uçak Hediyesi
Türk Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu):
Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin havacılık sanayisini kurmak, askeri, sivil, sportif ve turistik havacılığın gelişmesini sağlamak amacıyla 16 Şubat 1925’te kuruldu.
Başkanlığına, Cevat Abbas’ın getirildiği Cemiyet’in nizamnamesi; Yüzbaşı Fazıl, Üsteğmen Şakir Hazım, Pilot Fehmi Yemenli, Mazlum Keyüsk ve Vecihi Hürkuş tarafından hazırlandı.
Türk Tayyare Cemiyeti, 24 Mayıs 1935 tarihinde yapılan 6. Büyük Kongre’de, Türk Hava Kurumu ismini aldı.
Türk ulusu hava kuvvetlerine 1925-1935 yillari arasinda yaklasik 300 adet ucak bagisladi. Bunlar bugunun F-16 si degerinde ucaklardi. Bağıslayan kisi yada ilin, ilçenin, köyün ismi tayyarenin üzerine yazildi.
Bağış yapan ilçelerden biri de Uzunköprü halkıydı. Bu nedenle;
Tayyare Cemiyeti Genel Merkezi’nce Edirne, Keşan ve Uzunköprü isimlerinin verilmesi kararlaştırılmıştır. Edirne’de binlerce kişiden oluşan halk huzurunda, vali, asker, kurum başkanları (memurlar), Cemiyet Başkanı ve üyeleri, diğer cemiyet mensupları, okullar ve il yönetici heyetleri önünde Numune Çiftliği Meydanı’nda gösterişli ve coşkulu bir tören gerçekleştirilmiştir. Ayın dokuzunda saat on beşte bütün Edirne halkı tayyare meydanında toplanmış ve hava kuvvetlerinin desteğiyle muhteşem bir tören hazırlanmıştır (Edirne, Uzunköprü Tayyareleri, 1926: s.20).
Tören günü bütün Edirne istiklal şahini olarak addedilen uçak etrafında hilal şeklinde yer almışlardı. Arıza yapan Keşan tayyaresi ise törene katılamamıştı. Vali bey kahraman tayyarecilerimizin önüne doğru birkaç adım atıp “Hoş Geldiniz” diyerek tayyarecileri selamladı. Edirnelilerin gelecek yıl altı tayyarelik bir filo oluşturacaklarına dair söz verdiklerini ifade etti. Sonra sözü Türk Ocağı Reisi Hamdi Bey alıp tayyarelerin öneminden bahseden çok coşkulu ve heyecanlı bir konuşma yaptı. Akabinde Edirneli Muallim Haşim Bey de konuşmasını tamamladıktan sonra Tayyare Cemiyeti Başkanı Şevket Bey, pilot Süreyya ve Rasıt Muzaffer Bey’e Uzunköprü adına birer kol saati hediye etti (Edirne, Uzunköprü Tayyareleri, 1926: s.20).
Tayyareler, halk huzurunda uçuş yaparak şehri gezdiler. Rengârenk kâğıtlar atarak halka teşekkürlerini iletmiş oldular. Halk sevinç içinde saatlerce alkışladı. Milletin iradesinin kanatlandığını, saadetinin, hâkimiyetinin, ümidinin bugünden yükselmeye, her daim kahramanca uçmaya hazır bulunduğunu gördükçe içinden doğan asil bir iman, benliğini yükselten derin bir gururla coştu, deryalar gibi taştı ve bir tufan hissiyatı ile bu ölüm ve saadet kuşları uçakların önünde, memleket büyüklerinin huzurunda asil bir duygu ile söz verdi: “Bir sene sürmez karşımızda heybetle duran ve birer şahin gibi Türk semalarını gözetleyen bu zafer kuşlarını Edirneliler bir misli daha yükseltecek, arttıracaktır.” Böylelikle tören tamamlandı. Akşam da belediye tarafından yemek verildi. Bugün Edirne tarihi için önemli bir gündü (Edirne, Uzunköprü Tayyareleri, 1926: s.20).
SERVET-İ FÜNÛN, 18 Kasım 1926, sayı-1579, toplam 16 sayfa, Osmanlı Türkçesi
Kapaktaki fotoğrafın üzerindeki yazıda;
“Türkiyede Tayyârecilik”
Kapaktaki fotoğrafın altındaki yazılarda ise;
“Edirne Tayyâre Merâsimi İntibâından:
Sıra ile ayaktakiler: Sağdan îtibâren Edirne Tayyâre Cemiyeti Âzâsından Yüzbaşı İbrahim Bey, Râsıd Yüzbaşı Süreyyâ Bey, Uzunköprü Tayyâre Pilotu Rıdvan Bey, Yazıcısı Salim Efendi.
Oturanlar: Uzunköprü Nâhiye Müdürü Mazhar Bey (Mazhar Müfit KANSU), Tayyâre Cemiyeti Âzâsından Muallim Hüseyin ve Cafer Efendiler.
Tayyârenin üzerindeki : Edirne Tayyâre Cemiyeti Reisi Şevket Beyin hâfidesi (kız torunu) Melahat Hanım” yazmaktadır.
Bilgi notu: Uçağın ortasında “Uzunköprü” yazmaktadır.
Junkers A20 Uçakları
1.Dünya Savaşı sonunda imzalanan andlaşma gereği Almanya’da savaş uçağı yapımı yasaklanmıştı. Bu nedenle Alman Junkers firması yurtdışında arayışlara başladı. Bunun neticesi olarak Ruslarla birlikte Moskova yakınındaki Fili kasabasında bir uçak üretim tesisi kuruldu. Buna ilaveten Türkiye’de de havayollarının kurulması için çalışmalar başlamıştı. İlk havayolu çalışmalarını başlatmak üzere 1925 yılında Türk Hükümeti Junkers ile bir anlaşmaya vardı. Aynı yıl içinde de tecrübe seferleri başladı. Buna paralel olarakta Junkers firması ile Türkiye’de uçak üretimi üzerine görüşmeler başladı. Alman hükümetinin de desteğiyle 1925 Ağustos’unda bir kontrat imzalandı. %50’si Hugo Junkers’e %50’si Türk Hükümeti’ne ait olmak üzere Kayseri’de kurulan bu şirkete TOMTAŞ adı verildi. Sözleşme gereği Junkers Kayseri’de bir motor imalat tesisi kuracak, Türk Hükümeti de savaş uçaklarını Tomtaş’tan satın alacaktı. 40 yıllık bir süre için geçerli olacak bu anlaşma gereği Kayseri’deki fabrikanın kapasitesi yılda 250 uçak olacaktı. Junkers Kayseri’de dört adet hangar yapacaktı. Ancak bu hangarlardan 1927 yılına kadar ikisi gerçekleşebildi. Ancak Junkers’in iddiaları göre Türk Hükümeti gerekli sermaye ödemelerinde gecikince 1928’in Mart ayında sözleşme feshedildi ve Junkers Türk havacılık sahnesinden çekildi. Ancak bu arada Junkers 20 adet silahsız A20 uçağını ilk parti 1925 Mart’ında, ikinci parti 1926’da olmak üzere teslim etmişti. Bu uçaklardan kaç adedinin A20W tipi kızaklı deniz uçağı olduğu bilinmemektedir. Eldeki fotoğraflara göre asgari 3 adet A20W geldiği bilinmektedir ancak bunların da seri numaraları bilinmemektedir. Bu uçaklara Kayseri’de Madsen makinelı tüfekleri ve bomba kızakları takıldı. Bu uçaklara ilaveten 45 adet A20 de Junkers’ten gönderilen parçalarla Kayseri’de üretildi.
Junkers A20’ler alttan tek kanatlı, tamamen metalik gövdeli uçaklardı. Teknoloji ve konstrüksiyon olarak çağının diğer uçaklarından oldukça ilerideydi. Ancak Türk Ordusu’nun şart koştuğu 200 km/saat hıza erişemediğinden problemler yaşanmıştı. Berlin-Ankara arası ilk hava postasını da 5 Temmuz 1924’de J.0458 fabrika seri no.lu bir Junkers A20W taşımıştır.
A20’ler Gaziemir’deki 4. Tayyare Bölüğü ile Eskişehir’deki 6. Tayyare Bölüğü’ne atanmışlardır. 1928’den itibaren 21.,24.,27.,28. ve 29. Tayyare Bölükleri’ne kaydırılmıştır. 1929’dan itibaren Breguet XIX’ların gelişi ile görev dışı bırakılmalarına başlanmış, son 6 adet A20 de 1933 yılında 29. Tayyare Bölüğü’nden emekli olmuştur.
![]()






